Vakarautaki · Fiji

Vakavakadewa ni kampani mai Jaina: ivola, ituvatuva kei na gauna

iVolatukutuku vakaidina vei ira na dauveiqaravi mai Viti e via vakatekivu mai Jaina: na ivola e gadrevi, na ituvatuva ni vakavakadewa, kei na gauna e rawa ni yaco kina. E sega ni ivakavuvuli vakalawa se vakacakacaka.

Kevaka o sa vakadeitaka oti mo vakatekivu e dua na kampani mai Jaina, e dua na iyala taumada o ya na vakavakadewa ni kampani (company registration). Na ituvatuva e rawa ni basika me vaka e dua na ka levu, ia kevaka o kila vinaka na ivola e gadrevi kei na ituvatuva ni cakacaka, e na rawarawa sara. Na itukutuku qo e baleta na veika raraba ga, ka sega ni ivakavuvuli vakalawa se vakacakacaka (legal or tax advice). E dodonu mo veivosaki kei e dua na daunivakasala vakalawa mai Jaina kei na dauveiqaravi ni vacocoko (accountant) ni bera ni o cakava e dua na vakatulewa.

Na veimataqali kampani e rawa ni vakadewataki

E vuqa na dauveiqaravi mai Viti era digitaka na WFOE (Wholly Foreign-Owned Enterprise) — e dua na kampani e taukeni vakaoti ena dua na dauveiqaravi mai taudaku. E rawa talega ni dua na joint venture kei e dua na kampani mai Jaina, se e dua na representative office (isoqosoqo ni matabose) ia na matabose e sega ni rawa ni cakava na bisinisi rawaka — e yaco ga me mata ni veiqaravi kei na veivosaki. Na WFOE e vuqa na gauna e digitaki vei ira na dauveiqaravi kei na bisinisi rawaka; na kena digitaki e vakatau ena nomu ituvatuva ni bisinisi, na veika o na volivoli kina, kei na veika e vakatatabu se vakadidike ena nomu tabana (sector).

E dua na ka bibi: na tabana ni bisinisi e gadrevi mo vakadeitaka vinaka ena Negative List ni Jaina — na lista ni tabana e vakatatabu se vakadidike vei ira na dauveiqaravi mai taudaku. Kevaka na nomu tabana e tiko ena lista qo, e rawa ni gadrevi e dua na vakadidike se veivakadonui (approval). Kevaka e sega, e rawa ni yaco ga na vakavakadewa ena ituvatuva ni “filing” (vakadewataki ni ivola). Oqo e dua na ka e dodonu mo vakadeitaka kei na daunivakasala ni bera ni o tekivu.

Na ivola e gadrevi

Na ivola e gadrevi e rawa ni duidui vakalailai ena veiyasa (province) kei na veikoro (city), ia na veika raraba e oqo:

• Nama ni kampani (company name) — e gadrevi mo vakarautaka e 3–5 na yaca, ka vakadeitaki ena ituvatuva ni yaca ni kampani (name pre-approval). Na yaca e dodonu me sega ni tautauvata kei na dua e sa tiko rawa.
• iVolatukutuku ni taukeni (shareholder documents) — na passport ni taukeni kei na ivola ni kena vakadeitaki (notarised and, if required, legalised/apostilled) kei na kena vakadewataki ki na vosa vaka-Jaina. Kevaka na taukeni e dua na kampani, e gadrevi na ivola ni kena vakadewataki kei na kena vakadeitaki.
• iVola ni matabose (director and legal representative documents) — passport, itikotiko, kei na ivola ni veiqaravi. Oqo e gadrevi talega me vakadeitaki.
• iVola ni kena taukeni na valenivolavola (registered address proof) — e dua na ivola ni veiyalayalati ni rent se ivola ni kena taukeni na valenivolavola. E vuqa na dauveiqaravi era vakayagataka na “virtual office” se “incubator address” me vaka na ivola qo, ia e dodonu mo vakadeitaka kei na kena dauveiqaravi kevaka e vakadonui ena nomu yasa.
• iVolatukutuku ni bisinisi (business scope) — na kena vakamacalataki ni bisinisi e na cakava na kampani. Qo e dodonu me vakadewataki vakamatata ka salavata kei na Negative List.
• iVola ni kena vakadeitaki na ivola (articles of association) — na ivola ni lawa ni kampani, e vakavakarau ena vosa vaka-Jaina.
• iVola ni kena vakadeitaki na kapita (capital contribution plan) — na kena iwiliwili kei na gauna ni kena vakacurumi na kapita.

Kevaka o na cakava e dua na joint venture, e na gadrevi talega na ivola ni veiyalayalati (joint venture agreement) kei na ivola ni kena vakadeitaki na veika e veiwekani kei na kampani mai Jaina.

Na ituvatuva ni vakavakadewa

E sega ni dua na ituvatuva vata ga vei ira kece na yasa, ia na veika oqo e yaco ena vuqa na gauna:

1. Vakadeitaki ni yaca (Name pre-approval)

O vakauqeti na yaca ni kampani ki na Authority of Market Regulation (AMR) se na kena mata. Kevaka e vakadonui, o na kauta na ivola ni kena vakadonui. Na gauna: e rawa ni 1–5 na siga ni cakacaka.

2. Vakarautaki ni ivola kei na kena vakadeitaki

O vakavakarau na ivola kece, vakadewataki ki na vosa vaka-Jaina, ka vakadeitaki ena notari. Kevaka o tiko mai Viti, o na cakava na kena vakadeitaki ena nomu vanua (e.g. notary public, Ministry of Foreign Affairs, kei na matabose ni Jaina mai Viti) — oqo e rawa ni taura e dua na gauna balavu. Na gauna: 1–4 na macawa, vakatau ena kena vakarautaki kei na kena vakadewataki.

3. Vakauqeti ni ivola ki na AMR (Filing)

O vakauqeti na ivola kece ki na AMR. Kevaka e sega na leqa, o na ciqoma na business licence (营业执照). Na gauna: 3–10 na siga ni cakacaka.

4. Cakacaka ni kena vakadeitaki na ivola (Post-registration)

Ni o sa ciqoma na business licence, e se bera ni oti na cakacaka. E gadrevi:

• Seal carving — na kena cakava na isele ni kampani (company chops), e gadrevi ena veiqaravi kece.
• Bank account — na kena dolava na bank account ni kampani (e dodonu mo kauta na business licence, na isele, kei na ivola ni matabose).
• Tax registration — na kena volai ki na tax authority (e rawa ni yaco ena gauna vata kei na vakavakadewa ena so na yasa).
• Social insurance and housing fund registration — kevaka o na vakayagataka e dua na dauveiqaravi mai Jaina.
• Foreign exchange registration — kevaka o na vakacurumi kapita mai taudaku.

Na gauna: 1–3 na macawa.

Na gauna taucoko

Ena veika raraba, e rawa ni taura na 4–8 na macawa na vakavakadewa ni WFOE kei na kena cakacaka ni kena vakadeitaki, ia e rawa ni balavu cake kevaka na ivola e gadrevi me vakadeitaki mai Viti se kevaka na tabana ni bisinisi e gadrevi e dua na vakadidike. E sega ni dua na ka e vakaraitaki kina na gauna dina — e vakatau ena nomu ituvatuva, na yasa, kei na kena dauveiqaravi.

Veika bibi vei ira na dauveiqaravi mai Viti

• Vakadewataki vakamatata — na ivola kece e gadrevi me vakadewataki ki na vosa vaka-Jaina ena dua na dauveivakadewataki e vakadonui. E sega ni rawa mo vakayagataka na Google Translate ga.
• Vakadeitaki ni ivola — na kena notarised kei na kena legalised (apostille se consular legalisation) e dua na ka e vuqa na gauna e guilecavi. Oqo e rawa ni taura na gauna balavu, o sa qai tekivu kina.
• Itikotiko ni valenivolavola — e dodonu mo vakadeitaka kei na kena dauveiqaravi kevaka na “virtual address” e okati ena nomu yasa. E so na yasa era gadrevi kina e dua na valenivolavola dina.
• iSau ni kena vakadeitaki — e sega ni dua na isau vata; o na gadreva mo vakadeitaka na isau ni notari, legalisation, vakadewataki, kei na kena dauveiqaravi ena nomu ituvatuva.
• Vakatau ena nomu tabana — na Negative List e rawa ni veisautaki. Oqo e dua na ka e dodonu mo vakadeitaka kei na daunivakasala ni bera ni o vakauqeti na ivola.

Na vakavakadewa ni kampani mai Jaina e dua na gauna ni veivakadeitaki kei na kena vakarautaki vinaka. Kevaka o na vakayagataka e dua na daunivakasala se dauveiqaravi e kila vinaka na ituvatuva ni Jaina, o na rawaka kina na leqa. Ia oqo e sega ni ivakavuvuli vakalawa se vakacakacaka — e dodonu mo veivosaki kei e dua na daunivakasala vakalawa mai Jaina kei na dauveiqaravi ni vacocoko ni bera ni o cakava e dua na vakatulewa.